De overheid is geen markt

Minister-president Rutte heeft vast een vreugdedans gemaakt in het Torentje toen het Sociaal Cultureel Planbureau eerder deze maand het rapport Waar voor ons belastinggeld publiceerde. Want het kabinet Rutte moet extra bezuinigen en kan met genoemd rapport in de hand weer flink aan het korten slaan. SCP-onderzoeker Bob Kuhry, de Groningse hoogleraar Flip de Kam e.a. hebben nl. onderzocht wat al het extra geld dat in het afgelopen decennium naar bijvoorbeeld onderwijs en politie is gegaan heeft opgeleverd. Het antwoord is: bijna niets. Of om met NRC-Next te spreken: het heeft niet geleid tot slimmere kinderen of meer veiligheid.*
In het basisonderwijs bijvoorbeeld zijn de uitgaven tussen 1998 en 2009 verdubbeld. Al dit extra geld, o.a. gebruikt om de klassen te verkleinen en salarissen van leerkrachten te verhogen heeft (waarschijnlijk) niet geleid tot betere leerprestaties. Bij de politie zijn de kosten in de afgelopen 15 jaar gemiddeld 4% per jaar toegenomen, terwijl de gemiddelde productiestijging slechts 0,26% per jaar was.
Overigens geven de onderzoekers grif toe dat het moeilijk is om rendement en productiviteit te meten. In het basisonderwijs zijn daartoe de Cito-scores maar beperkt bruikbaar, omdat niet alle leerlingen daar aan meededen. En hoe meet je de productiviteit van de politie? Opsporingscijfers? Die zijn op het eerste gezicht gunstig, want tussen 1995 en 2010 is het aantal opgehelderde misdrijven met 11% gestegen. Maar dat mooie cijfer komt in een ander daglicht als je weet dat in diezelfde periode het aantal geregistreerde misdrijven met 10% is gedaald. Het grootste deel van het politiebudget gaat op aan handhaving en verder aan registratie, noodhulp en dienstverlening. En ja, hoe meet je daar de effectiviteit?

Bij het lezen van al die cijfers bekroop mij enige twijfel. Meten is weten, maar doe je hiermee recht aan hardwerkende leraren en politiemensen? Deze week werd mijn twijfel in de Volkskrant** bevestigd, want daar las ik een interview met de Tilburgse hoogleraar bestuurskunde Paul Frissen. Hij is de auteur van het rapport Tegenkracht organiseren - lessen uit de kredietcrisis, uitgegeven door de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO). Helemaal fout, die fixatie op geld en efficiëncy, vindt Frissen. De collectieve sector is geen markt. Als we zo doorgaan krijgen we bij de overheid dezelfde excessen als die in de financiële wereld geleid hebben tot de kredietcrisis. Als een van die excessen of perversiteiten noemt hij de financiële prikkels in het hoger onderwijs. Daar ontvangt men immers geld naar rato van het aantal ingeschrevenen en afgestudeerden. Dan krijg je dat instellingen als Hogeschool Inholland en recentelijk de Hogeschool Windesheim hun core-business, nl.onderwijs, uit het oog verliezen, commercieel gaan denken en diploma's van bedenkelijke kwaliteit verstrekken.
Een bedrijf, aldus Frissen, heeft slechts één belang, nl. winst maken. Maar een overheidsorganisatie heeft een heel scala aan belangen te verdedigen, omdat die uiteenlopende burgers moet bedienen. Volgens hem is het verkeerd dat alleen te benaderen in termen van geld en efficiëncy.

 Wie meer wil weten over dit onderwerp, de prestatie(s) en prestatiebeoordeling van de overheid, kan terecht bij een groeiend aantal publikaties. Ik noem er een paar uit de collectie van de Bushuisbibliotheek:

G.A. Boyne, Public service performance: perpsectives on measurement and management.(2006). Signatuur: 88.20 118

W. van Dooren, Performance information in the public sector: how it is used. (2008)
88.20 113

H. de BRUIJN, Managing performance in the public sector. (2007 2nd ed)
88.10 118

 Tenslotte wil ik wijzen op een UvA- proefschrift uit 2011, geschreven door E. GERRITSEN en getiteld: De slimme gemeente nader beschouwd: hoe de lokale overheid kan bijdragen aan het oplossen van ongetemde problemen.


* NRC Next d.d. 12-1-2012
** De Volkskrant d.d. 25-1-2012

Backfiles en kerst 2011

Het turbulente jaar 2011 is al weer bijna geschiedenis. In de jaaroverzichten zullen de opstanden in de arabische wereld en de eurocrisis ongetwijfeld prominent aanwezig zijn.Het wemelt ook al weer van de lijstjes: de beste politicus van het jaar is (voor de tweede keer achtereen) onze minister-president Mark Rutte. Aanstormend politiek talent is: Carola Schouten, kamerlid voor de Christen Unie. Dagblad De Pers* bombardeerde gisteren VVD-kamerlid Frans Weisglas tot 'het politieke geweten van 2011'. Dit omdat Weisglas, bekend als tegenstander van de gedoogconstructie met de PVV, dit jaar onvermoeid kritiek leverde op het beleid van het huidige kabinet en zelfs de hypotheekrenteaftrek ter discussie stelde. Dat laatste wordt door Dagblad De Pers heel moedig gevonden en omschreven als iets waarmee je binnen de VVD een nekschot riskeert.

Bent u als UvA politicoloog wat somber gestemd door al het slechte nieuws of bent u altijd somber tijdens de donkere dagen voor Kerst, dan heb ik een leuke kerstverrassing: van een aantal e-journals, waarop de UvA al langere tijd geabonneerd is, hebben we de backfiles kunnen aanschaffen.
Daardoor zijn deze tijdschriften in de loop van januari 2012 volledig full-text beschikbaar.
Het gaat om:
- Journal of Theoretical Politics (ISSN 0951-6298) vol.1(1989)-vol.10 (1998)
- Millennium: Journal of International Studies (ISSN 0305-8298) vol.1 (1971)- vol.27 (1998)
- Party Politics (ISSN 1354-0688) vol.1 (1995)-vol. 4(1998)
- Politics & Society (ISSN 0032-3292) vol.1 (1970)-vol.26 (1998)

In verband met de komende feestdagen sluit de Bushuisbibliotheek haar deuren van dinsdag 27  tot en met vrijdag 31 december. Maandag 2 januari 2012 zijn we om 9.00 uur weer geopend.
Fijne kerst en tot ziens in het nieuwe (politieke) jaar!


* Dagblad De Pers d.d. 20-12-2011, p.4

Verwoestijning en andere rampen

Langs geleden, ergens in de jaren zeventig van de vorige eeuw, heb ik Tanzania bezocht. Het was een reis bedoeld voor mensen die erover dachten in de ontwikkelingshulp te gaan werken. Dat is iets wat je je nu niet meer kunt voorstellen, maar toen nog redelijk vaak voorkwam!
Zelf ben ik uiteindelijk niet de ontwikkelingshulp ingegaan (ik had er ook niet de juiste kwalificaties voor), maar het was wel een boeiende tocht. In dat straatarme Tanzania, waar door de droogte niets groeit en helaas ook geen delfstoffen in de bodem zitten, bezochten wij een dorpje op het platteland. Trots lieten de inwoners daar zien hoe ze toch probeerden groente te verbouwen. Ze hadden een stuk of tien diepe kuilen gegraven (om dichter bij het grondwater te komen) en op de bodem van elke kuil stond een enkel, zielig tomatenplantje. Of het iets geworden is met die plantjes weet ik niet. Wel weet ik dat de reis een enorme cultuurshock was en dat ik mij, eenmaal weer thuis, nog lange tijd verbaasde over de rijkdom, overvloed en verspilling in onze westerse wereld.
Hoe dan ook, aan die kuilen met tomatenplantjes moest ik denken toen ik bovenstaande foto van de UNCCD tegenkwam, de United Nations Convention to Combat Desertification.

Want met al dat gepraat over de bedreigde euro en het reddingsplan voor Griekenland zou je bijna vergeten dat de wereld niet alleen kampt met een economische crisis, maar ook met wereldwijde milieuproblemen.
Door klimaatverandering, intensieve landbouw, erosie etc vallen grote gebieden in de wereld ten prooi aan verdroging en verwoestijning, terwijl andere streken geconfronteerd worden met steeds terugkerende overstromingen. In beide gevallen zijn de sociaal-economische gevolgen rampzalig: misoogst, hongersnood, ziekte, armoede, onderontwikkeling.
Ook is er in vele landen sprake van ernstige vervuiling als gevolg van industrie (denk bijvoorbeeld aan de olievervuiling in de Niger-delta). Voeg daarbij nog ellende als aardbevingen, tsunami's en kernrampen, waarvan we dit jaar enkele akelige voorbeelden hebben gezien, en het is duidelijk dat dit alles de internationale politieke stabiliteit ernstig in gevaar kan brengen.

Het is juist dit laatste, internationaal politieke veiligheidsaspect dat centraal staat in: Coping with global environmental change, disasters and security: threats, challenges and risks. Ed. by H.G. Brauch e.a. (2011)
Het boek bestaat uit 95 peer reviewed hoofdstukken, geschreven door 164 auteurs uit 48 landen. Een van de editors is UvA-hoogleraar beleidswetenschappen John Grin, die zich in eerdere publicaties al uitgebreid bezighield met o.a. het onderwerp watermanagement.

Coping with global environmental change, disasters and security is in de UvA-catalogus als e-book beschikbaar.

Een bedrijfspoedel, een islamitische aap en een Oosterse Hitler

Tijdens de Algemene Beschouwingen in de Tweede Kamer, gehouden van 21 tot 23 september, onstond grote beroering door uitspraken van PVV-fractievoorzitter Geert Wilders. Op de eerste dag noemde hij PvdA-fractievoorzitter Cohen 'de bedrijfspoedel' van het kabinet. Op de tweede dag raakte hij in de clinch met minister-president Rutte en voegde hem toe: 'Doe eens normaal, man!' Waarop Rutte reageerde met: 'Doe zelf lekker even normaal!' Het ging hier om het feit of PVV-kamerlid Van Roon premier Erdogan van Turkije al of niet 'een islamitische aap' had genoemd.
Gevolg: poedeleigenaren kwamen protesteren op het Binnenhof, omdat zij van mening waren dat Wilders met zijn uitspraak over Cohen deze hondensoort had 'bezoedeld'. En natuurlijk werd op de tekst 'Doe eens normaal, man' direkt door deze of gene een lied gemaakt.
In de media werd geklaagd over de verruwing, verharding en zelfs verhuftering van het Nederlandse parlement.Wat ik mij vooral afvroeg toen ik naar de Algemene Beschouwingen zat te kijken was, waarom Kamervoorzitter Gerdi Verbeet niet ingreep (afgezien van haar beroep op Wilders en Rutte om op rustige wijze met elkaar van gedachten te wisselen).

Voor het antwoord op die vraag van mij moeten we terug in de tijd. In 1934 werd aan het Reglement van Orde van de Tweede Kamer de  zogenaamde 'schrapbepaling' toegevoegd . De Kamervoorzitter kreeg hierdoor de bevoegdheid om ruwe, onwelvoegelijke uitspraken van Tweede Kamerleden uit de Handelingen te schrappen. Voor de toenmalige regering Colijn was het daarnaast een middel om de zeggenschap van uiterst linkse en rechtse partijen in te dammen. Kamerleden waren immers parlementair onschendbaar en konden niet worden vervolgd voor de in de Kamer gedane uitspraken. Uiterst links werd toen gevormd door de Communistische Partij Holland (voorloper van de CPN) en de Revolutionair Socialistische Partij van Henk Sneevliet (later RSAP geheten). Uiterst rechts: dat was de NSB.
Het stenogram met de geschrapte woorden werd bewaard in een speciaal archief, dat ook wel 'lijkendossier' wordt genoemd.
Tussen 1934 en 2001 (toen de schrapbepaling werd opgeheven) is de Kamervoorzitter ruim 450 maal in aktie gekomen om woorden c.q. passages te verwijderen.
In de periode 1934-1941 waren het vooral de zojuist genoemde partijen CPH, RSAP en NSB, die in de 'prijzen' vielen. Zo mocht CPH-leider David Wijnkoop in 1934 bij behandeling van de Surinaamse begroting niet spreken van 'Hollandse uitbuiters'. Bij het NSB-kamerlid De Marchant et d'Ansembourg viel de toenmalige Kamervoorzitter in 1940 in een passage vol antisemitische uitlatingen alleen over het feit dat de aangesproken minister 'ongepastheid' werd verweten.
Na de oorlog werd het een stuk rustiger en netter, al laaiden de emoties nog wel hoog op tijdens de Nederlandse politionele acties in Indonesie (1947-1949). Oud-premier en AR-Tweede Kamerlid Gerbrandy noemde de Indonesische voorman Soekarno toen een 'Oosterse Hitler', hetgeen werd geschrapt. Als je dat leest is het toch merkwaardig dat de aanduiding 'islamitische aap' voor Erdogan nu blijkbaar wel door de beugel kan!
In de jaren daarna nam het aantal schrappingen fors af. De weinige uitspraken die nog ontoelaatbaar werden geacht kwamen vooral voor rekening van nieuwe protestpartijen als de Boerenpartij (1963-1981) en de Centrumpartij, later Centrum Democraten geheten, onder leiding van Hans Janmaat (1982-1986 en 1989-1998). Ook PvdAer Marcel van Dam was een opgewonden standje: tijdens een discussie over het minimuminkomen zei hij dat mensen zich door minister-president Lubbers hadden laten 'belubberen' en dat mocht niet.
Maar de tijden veranderden. In de samenleving werd het taalgebruik losser en ook in de Tweede Kamer werd steeds meer getolereerd. Zo werd in 1997 de uitspraak van Jan Marijnissen tegenoven Kamervoorzitter Weisglas 'Even dimmen, ja' niet geschrapt. Weisglas vroeg Marijnissen om die woorden terug te nemen. Toen deze zei dit niet van plan te zijn, zei Weisglas slechts: 'Daar neem ik akte van'.
Sinds de afschaffing van de schrapbepaling zijn ministers uitgemaakt voor 'knettergek'(Wilders over Ella Vogelaar), 'kwakzalver' en 'charlatan' (Halsema over Wilders) en 'flapdrol' (Marijnissen over Koenders). Of dit erg is, of juist winst, daarover zijn de meningen verdeeld: de een betreurt het en vindt dat het ten koste gaat van de inhoud; de ander vindt het prima en betoogt zelfs dat 'gewoon taalgebruik' de politiek dichter bij de mensen brengt. Het levert in ieder geval wel boeiende en vermakelijke televisie op!

Wie meer wil lezen over dit onderwerp, zie het boek Over lijken: ontoelaatbaar taalgebruik in de Tweede Kamer door Peter Bootsma en Carla Hoetink (2006). Bij de UvA is dit boek op twee plaatsen beschikbaar:
Juridische Bibliotheek (signatuur 184: S5 e 5 BOOT) en
Bibliotheek PCHoofthuis (113: NED NT 276.6 BOO)

Bibliotheekgids voor Politicologie

Na een totaal verregende zomer staat er een nieuw studiejaar voor de deur.
Mocht u als lezer van deze blog wat gedeprimeerd zijn door alle nattigheid, dan maken de bezuinigingen in het hoger onderwijs en de mogelijke fusie tussen UvA en VU (zie berichtgeving rond de opening van het academisch jaar) het humeur er waarschijnlijk niet beter op.
Maar gelukkig er ook goed nieuws, met name voor UvA studenten en medewerkers van Politicologie. Want er is nu een Bibliotheekgids voor Politicologie, die u helpt om optimaal gebruik te maken van de diensten van de UvA-bibliotheken.
Deze gids geeft informatie over:
-  praktische zaken (hoe kan ik als student/medewerker printen, kopieren, hoe krijg ik wifi, hoe krijg ik thuis toegang tot de Digitale Bibliotheek?)
- alles rond lenen, IBL, (online) tijdschriftartikelen achterhalen etc
- bestanden in de Digitale Bibliotheek die voor Politicologie van belang zijn
- zoekmogelijkheden in die bestanden (zoekresultaten uitbreiden, inperken, thesaurusgeberuik etc)
- ondersteuning, die op diverse plekken beschikbaar is wanneer er toch nog vragen zijn (UBA coach, homepage UBA, informatiespecialisten)

De gids is te vinden op de vakgebiedspagina van Politicologie
Sla deze pagina op bij uw favorieten en doe er uw voordeel mee.

'Wilders-light' werkt niet

"Wilders-light werkt niet". Deze kop las ik begin augustus in het Haarlems Dagblad*, toen ik net terug was van vakantie. Het artikel beschrijft de resultaten van 'een onderzoek van de Universiteit van Amsterdam' naar de mate waarin massa-media het beeld van rechts-populistische politici bepalen. Elke politicus wil graag publiciteit, want hoe meer media-aandacht, hoe serieuzer hij of zij wordt genomen. Maar het is ook van belang HOE politici de media halen. Het blijkt nl. dat alleen rechts-populisten ongestraft hun populistische taal kunnen bezigen. Wanneer politici van de gevestigde orde dit doen, ook al is het maar een beetje (denk bijvoorbeeld aan ex-premier Balkenende die ineens repte van "Marokkaans straattuig") wordt dit door het grote publiek niet gepikt. Men beschouwt het als onwaarachtig en beoordeelt de betrokken politicus negatief.
Met andere woorden: politici die niet van de PVV zijn en denken met stoere straattaal stemmen bij Wilders weg te kunnen lokken, komen bedrogen uit.

Heel interessant allemaal, maar wat nu, als je het wetenschappelijk artikel, waarop dit krantenberichtje gebaseerd is, wilt lezen?  De journalist van Haarlems Dagblad volstaat met de aanduiding 'onderzoek van de Universiteit van Amsterdam en noemt geen namen van de onderzoekers, laat staan een titel. Later zag ik in Lexis Nexis Academic dat andere kranten wel een van de auteurs noemden, maar we houden het even bij deze krant.
Omdat ik niet wist of het artikel in het Engels of Nederlands gepubliceerd was,  zocht ik in de Digitale Bibliotheek (tabje Artikelen) met de zoektermen populis? en media (alle woorden), termen die ook in het Engels gebruikt worden. Het vraagteken achter populis zorgt ervoor dat je allerlei spellingvarianten kunt vinden, zoals populist, populism, populisme etc. Ik selecteerde alleen de database Picarta, omdat je daarin behalve boeken ook artikelen kunt vinden.
Dit gaf een zoekresultaat van 37 titels, waarbij de tweede het gezochte artikel bleek te zijn. Het is gepubliceerd in het tijdschrift Political Communication jrg.28 (2011), nr.2, p.182-206. Er zijn drie auteurs: de communicatiewetenschappers Linda Bos en Claes de Vreese en politicoloog Wouter van der Brug. De titel luidt: How the media shape perceptions of right-wing populist leaders.
Wanneer nu een of meer van deze elementen bekend was geweest, dan was de Full Text Finder ook een optie geweest om dit artikel snel op te zoeken in de Digitale Bibliotheek. Deze Full Text Finder vind je rechts onderaan het tabje Artikelen.

* Studie: 'Wilders-light' werkt niet. Haarlems Dagblad d.d. 3-8-2011.

Staten Generaal digitaal!

In een grijs verleden stonden in de Bibliotheek van het Instituut Wetenschap der Politicologie, nu opgegaan in de Bushuisbibliotheek, rijen en nog eens rijen ingebonden Kamerstukken vanaf het jaar 1814. Het was moeizaam zoeken in die Handelingen: ingewikkelde registers, gesjouw met zware folianten en veel, heel veel geblader.

Na verloop van tijd kwamer er mogelijkheden om online kamerstukken teraadplegen, zoals het bestand OpMaat, maar dat ging alleen om de meest recente zittingsjaren van Eerste en Tweede Kamer. Zo geeft OpMaat toegang tot de kamerstukken vanaf 1 januari 1995.

Sinds eind 2010 zijn alle Handelingen, Kamerstukken, Aanhangels van Eerste en Tweede Kamer, de Verenigde Vergadering, UCV en OCV uit de periode 1814-1995 gedigitaliseerd.

Via http://www.statengeneraaldigitaal.nl/ zijn al deze stukken (ruim twee miljoen pagina's) op een - zo staat in het persbericht - Google-achtige manier te doorzoeken.

Het project dat 6 jaar duurde, is resultaat van samenwerking tussen de Tweede Kamer en de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag. Het was nodig, omdat het papier van de oudere jaargangen in rap tempo bezig was te vergaan. Voordeel van digitalisering was bovendien dat dit nieuwe zoektechnieken mogelijk maakte. Zo kun je nu zoeken op woordniveau, dat - nog steeds volgens het persbericht - sneller, makkelijker en preciezer resultaat oplevert.

Dat laatste gaat volgens mij niet altijd op: zoeken op woordniveau kan ook ruis opleveren. Zo zocht ik via  Eenvoudig Zoeken op de term 'windmolens' en kreeg toen opvallend veel hits, waarin, in zeer diverse contexten, sprake was van het "vechten tegen windmolens'. Blijkbaar een geliefde uitdrukking in ons parlement! 

Het is mijns inziens beter om te kiezen voor de optie Uitgebreid Zoeken, ook al omdat je daar het - meestal zeer uitgebreide - zoekresultaat binnen de perken kunt houden, door bijvoorbeeld alleen te kiezen voor Tweede Kamer en vervolgens Handelingen. Zo kreeg ik, zoekend op het woord 'windenergie' een behoorlijk relevant zoekresultaat van 96 hits. Na het intypen van de termen 'gasboringen Waddenzee' (alle kamers, alle documenttypen) volgde een zoekresultaat van 47, keurig uitgesplitst in kamers (Eerste en Tweede kamer, Verenigde Vergadering en commissievergaderingen UCV/OCV) en documenttypen (Kamerverslagen, - stukken, - vragen).

Uitgebreid Zoeken is ook de aangewezen plek om te zoeken, wanneer je een specifiek kamerstuk zoekt, waarvan je het vergaderjaar, kamertype of kamerstuknummer weet.

Het is ook mogelijk in de oude registers te zoeken of op naam van een spreker.

Mooi zijn ook de thema's op de homepage van Statengeneraal Digitaal, over Verzuiling en ontzuiling, Modernisering of de Strijd tegen het water. Bij elk thema worden sleutelbegrippen uitgelegd en staat een literatuuropgave plus doorklikmogelijkheid naar belangrijke kamerstukken.

Staten-Generaal Digitaal is een belangrijke aanvulling op OpMaat, onmisbaar voor politicologen en ieder die interesse heeft voor onze volksvertegenwoordiging.

In zou zeggen: sla de link op bij je Favorieten, of voeg de database toe aan je eigen lijst van veelgebruikte bestanden in de Digitale Bibliotheek.

Tenslotte (met dank aan UB-collega Mariette van Selm), zie voor vier korte demo's over het zoeken naar Kamerstukken (waarvan een over Statengeneraaldigitaal en een over OpMaat):

http://cf.uba.nl/nl/handl/kamerstukkendemo.html