Sexy politiek

Sinds twee weken zendt de Nederlandse televisie de Deense serie Borgen uit. Borgen (spreek uit Bor-oen) betekent "burcht" en verwijst naar het machtscentrum Christianborg in Kopenhagen. Het is het Deense equivalent van het Haagse Binnenhof en het Torentje: de plek waar het Deense parlement vergadert en de minister-president zetelt.
Hoofdrolspeelster in deze serie is Sidse Babett Knudsen in de rol van politica Brigitte Nyborg. Zij staat aan het hoofd van de Deense Middenpartij (een soort D66) en wint onverwacht de verkiezingen, nadat de zittende premier door gesjoemel met overheidsgeld in moeilijkheden is gekomen en moet aftreden. Andere belangrijke rollen zijn weggelegd voor de echtgenoot van Nyborg, Philip Christensen geheten, voor Kasper Juul, haar spindoctor, en voor twee vrouwelijke journalisten, de ervaren politieke commentator Hanne Holm en haar jongere collega Katrine Fonsmark. Tenslotte loopt er ook een Wilders-achtige figuur rond in de persoon van Michael Laugesen, aanvankelijk politicus, later hoofdredacteur van het boulevardblad Ekspres.

Onder Nederlandse politici is de serie, die inmiddels al tot de 3e reeks is gevorderd, zeer populair.  D66- voorman Alexander Pechtold bekende in het TV-programma De Wereld Draait Door dat als zijn eigen spindoctor hem belt, dat dan de foto van Kasper Juul op de display van zijn telefoon verschijnt. Hij voegde daar aan toe dat zijn adviseur hem vervolgens aanspreekt met Staetsminister (premier)!

Borgen is van de makers van de succescolle detectiveserie The Killing. Zo bloedstollend als The Killing is Borgen niet (al valt direct in de 1e aflevering al een dode), maar het is wel buitengewoon spannend en sexy wat zich achter de schermen van de Deense politiek afspeelt. De politieke intriges spatten van het scherm af en journaliste Katrin Fonsmark aarzelt niet om in haar jacht op nieuws met politieke kopstukken het bed in te duiken. Het meest interessant is echter de Werdegang van de sympathieke en idealistische Nyborg, die al snel door de harde politieke werkelijkheid gedwongen wordt om pijnlijke keuzes te maken. In de 2e aflevering gaat zij nog vrij schuchter het formatieproces in, enigszins geintimideerd door het mannenbolwerk dat de Deense politiek is/was. Als haar door de andere partijen het en ander geflikt wordt, blijkt echter hoe snel zij leert. Ze slaat met dezelfde middelen terug, overlegt in het geheim met mogelijke coalitiepartners (vgl. het Kunduz akkoord bij ons voorjaar 2012) en wordt tot ieders verrassing de nieuwe premier.

Overigens heeft Borgen een voorspellende waarde gehad, want na de 1e serie, die uitgezonden werd in 2010, kreeg Denemarken inderdaad voor het eerst in zijn geschiedenis een vrouwelijke premier, de socialiste Helle Thorning-Schmidt.
Hoewel Nederland qua vrouwelijke premier nog niet zo ver is, vertoont de politieke situatie bij ons grote overeenkomsten met die van Denemarken, waarbij moet worden opgemerkt dat de Denen steeds een paar jaar op ons vooruitlopen. Claes de Vreese, hoogleraar politieke communicatie aan de UvA en Deen van geboorte, noemt Denemarken in NRC Handelsblad* zelfs een spiegel voor Nederland. Van 2001 tot 2011 was er in Denemarken een liberaal-conservatieve regering, die gedoogd werd door de populistische Dansk Folkeparti, de Deense Volkspartij. Daarna kwam er een centrum-linkse regering aan de macht, net als nu in Nederland. De Deense gedoogsconstructie had meer succes en hield langer stand dan die bij ons, omdat er in de periode 2001-2011 voornamelijk sprake was van economische voorspoed.
In Borgen wordt ook ingegaan op de prive-situatie van de vrouwelijke premier, haar worsteling tussen werk en thuisfront, waar man en kinderen haar - ondanks protesten - steeds minder te zien krijgen. De Vreese
vindt dit aspect minder interessant ('"In Denemarken kijken ze niet op van een werkende vrouw") en ik ben geneigd het met hem eens te zijn. Het politieke aspect, het feit dat het premierschap een enorm zware baan is, daar gaat het om in Borgen. 

Wie Borgen nog niet gezien heeft moet zeker gaan kijken op donderdagavond, 23.00 uur, Nederland 2.
Wie meer wil weten over de Deense binnenlandse politiek kan o.a. terecht bij het Political Data Yearbook, uitgave van European Journal of Political Research (zie www.uba.uva.nl > Catalogus Plus > E-journals ), waarin politicoloog Lars Bille van de University of Copenhagen vanaf 1992 het hoofdstuk over Denemarken heeft geschreven.

*NRC Handelsblad, d.d. 16-1-2013

Op naar 2013

Elk jaar rond deze tijd publiceert de zoekmachine Google een overzicht van de meest gebruikte zoektermen. Dat is interessante lectuur, al zijn niet alle uitkomsten verrassend.
Op politiek terrein is bijvoorbeeld "stemwijzer"de snelst stijgend zoekterm in vergelijking met 2011. Nogal logisch voor een jaar waarin verkiezingen hebben plaatsgevonden, lijkt mij.
De meest gezochte politieke partij was de SP, op de voet gevolgd door PvdA en VVD.
Meest gezochte politicus is, net als vorig jaar, Geert Wilders, hetgeen zich niet heeft vertaald in de verkiezingsuitslag, want  zoals genoegzaam bekend is heeft de PVV een  flink aantal zetels moeten inleveren na de verkiezingen  van september.
Tweede en derde in het rijtje van de meest gezochte politici zijn resp. premier Mark Rutte (VVD) en PvdA- leider  Diederik Samson. Die laatste is trouwens enkele dagen geleden tot politicus van het jaar gekozen en heeft daarbij Rutte voorbijgestreefd.
Verder heeft het Google-overzicht toch vooral een somber en crisisachtig karakter. Er is opmerkelijk vaak gegoogled op termen als "restschuld", "scheefwonen" en "nivelleren". Het is ook zonneklaar dat veel mensen hun huis niet kwijtraken getuige de veelvuldig gebruikte zoekterm "huis verhuren".
Hoewel de vooruitzichten voor 2013 somber zijn, worden er toch recordverkopen in de winkels verwacht: vooral luxeartikelen als espressomachines en tablets gaan als broodjes over de toonbank. Blijkbaar willen wij Nederlanders met Kerst even niets van de crisis weten.

Intussen gaat de Bushuisbibliotheek haar deuren sluiten (van 24 december tot en met 1 januari 2013).
Zie voor de openingstijden van het Studiecentrum Bushuis het handige schema op de site van de UB.

Ik wens alle lezers van deze blog vrolijke kerstdagen (in ieder geval niet zo depressief als de meneer op dit plaatje) en tot in het nieuwe jaar.

De rotte appels in het openbaar bestuur

Over de kloof tussen burgers en de politiek zijn boekenkasten volgeschreven. Het komt er kortgezegd op neer dat burgers bar weinig vertrouwen hebben in de politiek en het gevoel hebben dat er niet naar hun geluisterd wordt. Daarnaast zien veel burgers politici als zakkenvullers of graaiers, die het algemeen belang totaal uit het oog hebben verloren.
Het toch al wankele vertrouwen tussen burgers en politiek heeft in de afgelopen weken weer keer op keer een gevoelig knauw gekregen na het bekend worden van diverse gevalen van corruptie in het openbaar bestuur. Zo moest de VVDer Jos van Rey eind oktober terugtreden als wethouder van Roermond, onder verdenking van het aannemen van smeergeld en het lekken uit de vertrouwenscommissie voor de benoeming van een nieuwe burgemeester.Ook in de provincie Noord-Holland speelt een omvangrijke corruptieaffaire, waarbij onder andere de VVD-gedeputeerde Ton Hooijmaijers het veld moest ruimen. Hij wordt ervan verdacht zijn contacten in de vastgoedsector te hebben bevoordeeld. Bovendien vertoonde hij 'buitensporig declaratiegedrag'(zonder bonnetjes), hetgeen door de toenmalig Commissaris van de Koningin Harry Borghouts (Groen Links) - zelf ook gestruikeld over een bonnetjesaffaire - werd toegestaan.

Al deze affaires roepen de vraag op hoe corrupt het Nederlandse openbaar bestuur eigenlijk is. Zijn we afgegeleden naar het niveau van een land als Italië of valt het misschien mee?
Ook over deze vraag is literatuur voorhanden, al is het niet veel als die over de kloof burgers/politiek.
In 2005 publiceerden bestuurskundige Leo Huberts (VU) en Hans Nelen, hoogleraar criminologie aan de Universiteit van Maastricht het boek Corruptie in het Nederlandse openbaar bestuur: omvang, aard en afdoening. Een van de uitkomsten van hun onderzoek was dat bij overheidsinstanties jaarlijks 130 interne onderzoeken worden verricht naar corruptie en dat gemiddeld 50 gevallen tot strafrechtelijk onderzoek leiden. Maar dit zijn lang niet alle gevallen, zo betoogt Nelen in het Haarlems Dagblad*: Veel gevallen worden aan het oog onttrokken doordat zij intern worden afgehandeld.
De overheid heeft wel maatregelen genomen tegen corruptie, aldus Nelen. Zo werd het Bureau Integriteit Nederlandse Gemeenten (Bing) opgericht, om integriteitsschendingen te onderrzoeken, maar dat gebeurt altijd achteraf.
Wil je corruptie voorkomen dan is volgens Nelen een verandering van de bestuurscultuur nodig. Wat daarbij opvalt is dat van bestuurders en ambtenaren wordt geëist dat zij ondernemend zijn en achter hun bureau vandaan komen. Maar die contacten met de vastgoedwereld mogen niet te innig worden. Als bestuurders zelf (of via hun partner) ook nog zakelijke belangen hebben, gaat het al gauw mis.
Ook de passiviteit van de omgeving vormt een probleem. Zowel Van Rey als Hooijmaijers zijn sterke, dominante persoonlijkheden, die geen tegenspraak dulden en zich met jaknikkers hebben omringd.De remedie moet dus gezocht worden in openheid, behoorlijk bestuur en een goede politieke controle.

Soortgelijke conclusies worden getrokken in het pas verschenen rapport Ondernemend bestuur van de Commissie Schoon Schip. Deze commissie, bestaande uit J. de Vries, hoogleraar bestuurskunde Universiteit Leiden, J.H.J. van den Heuvel, emeritus hoogleraar Beleidswetenschappen (VU) en M. Pheijffer, hoogleraar accountancy aan Nyenrode Business University, toog al eind vorig jaar aan het werk om de bestuurscultuur in de provincie Noord-Holland te onderzoeken.
Waar Huberts en Nelen aangeven dat de geconstateerde corruptiegevallen wellicht het topje van de ijsberg vormen, vinden de drie hoogleraren van Schoon Schip echter dat het in Noord-Holland wel meevalt. Zij wijzen Hooijmaijers aan als grootste rotte appel, beschrijven hoe ook oud-commissaris Borghouts, ex-gedeputeerden Moens (Groen Links) en Meijdam (VVD) over de schreef gingen en komen desondanks tot de slotsom  dat 'het geen boevenbende [was] bij de provincie Noord-Holland'.

Het boek van Huberts en Nelen is te leen bij de Bushuisbibliotheek (onder nummer 88.10 080)

* Haarlems Dagblad 25-10-2012 en 2-11-2012

Disciplinepagina Politicologie

Sinds een paar weken hebben de webpagina's van de UvA een totale metamorfose ondergaan. Ook de  pagina's van de bibliotheek/c.q. bibliotheken van de UvA hebben een andere opzet en uiterlijk gekregen.
In plaats van de vroegere facultaire benadering is nu gekozen voor een simpele lijst van disciplines, waarmee studenten of medewerkers heel snel toegang hebben tot vakspecifieke (bibliotheek)informatie.
Startpunt is de homepage van de Bibliotheek van de Universiteit van Amsterdam(UBA): www.uba.uva.nl
Hier klikt men op Discipline en vervolgens op: Politicologie.

De disciplinepagina Politicologie geeft direct toegang tot de databases Worldwide Political Science Abstracts en Web of Science. Meer databases op het gebied van Politicologie zijn beschikbaar via de derde link. Dit zijn standaard de key resources (10 belangrijkste databases). Wil je alle politicologische databases zien, dan moet "Key resources" worden veranderd in "All".

Verder geeft de disciplinepagina een link naar de e-tijdschriften van de UvA en uiteraard is er informatie over de bibliotheeklocatie: de Bushuisbibliotheek.

Het menu aan de linkerkant biedt onder "Informatiebronnen" een overzicht van online tekstbestanden, discussienetwerken en belangrijke internetbronnen op het terrein van Politicologie en Bestuurskunde. Daaronder is er informatie over de boekencollecties m.b.t. politicologie en internationale betrekkingen aan de UvA en een knop "Hulp".

Hier staan mijn contactgegevens als Informatie- en collectiespecialist Politicologie aan de UvA en zal in de toekomst weer een Bibliotheekgids Politicologie te vinden zijn, zodra die is aangepast aan de veranderde omstandigheden.

Aan de rechterkant is er een webformulier, waarmee men aanschafsuggesties kan doen. Dus zoek je een bepaald (e-)boek of tijdschrift en blijkt het niet bij de UvA aanwezig te zijn: gebruik dan vooral dit formulier!

Daaronder staat een link naar deze blog.

Tot slot staan helemaal bovenaan twee zoekmogelijkheden, waardoor je ook vanaf deze disciplinepagina direct naar literatuur kunt gaan zoeken. Ik kan mij goed voorstellen dat medewerkers en studenten zich afvragen wat het (subtiele) verschil is tussen Zoeken in de Bibliotheek en Zoeken in de Catalogus. De catalogus lijkt me duidelijk, dat is de UvA Catalogus, waaraan verder niets veranderd is. Met Zoeken in de Bibliotheek zoek je in alle digitale bronnen van de UvA via het nieuwe zoeksysteem Primo (de opvolger van de Digitale Bibliotheek).

De media en het cynisme in de politiek

De vakantie is |(bijna) voorbij, over een maand zijn er verkiezingen en dus zijn binnenkort de politici niet meer van de buis te slaan. Het kan daarom geen kwaad om ons te verdiepen in de manier waarop onze kijk op de politiek door de media worden beïnvloed.
Daarvoor kunnen we nu o.a. terecht bij Rens Vliegenthart, universitair hoofddocent politieke communicatie aan de UvA en auteur van het onlangs verschenen boek  U kletst uit uw nek: Over de relatie tussen politiek, media en de kiezer.

Volgens Vliegenthart is het (mede) de schuld van de media, dat kiezers cynisch zijn of worden over de politiek. De berichtgeving over politiek is namelijk negatief en kortzichtig, volgt vooral de waan van de dag en focust meer op conflicten dan dat het gaat over de inhoud. Deze - naar het oordeel van Vliegenthart - foute manier van berichtgeven heeft zich vanaf de jaren 90 van de vorige eeuw ontwikkeld, met de komst van commerciële omroepen en later internet.
Dat media berichten over de achterliggende strategiën van politieke gebeurtenissen is - aldus de auteur - op zich niet verkeerd. Zo wordt immers duidelijk hoe het spel gespeeld wordt. Maar als dat ten koste gaat van de inhoud, dan wordt het toch bedenkelijk.
Overigens ziet Vliegenthart niet de journalisten als boosdoeners. Politici zijn enerzijds gedwongen mee te gaan in het mediacircus, maar doen er aan de andere kant graag aan mee. Ze stellen bijvoorbeeld kamervragen om zichzelf in de publiciteit te brengen. Voor de bühne dus.
Vliegenthart heeft ook gekeken naar de invloed van praatprogramma's als Pauw en Witteman en De Wereld Draait Door (DWDD). Met name over het laatste programma is hij positief, omdat dit een groot publiek bereikt en minder in politiek geïnteresseerde mensen toch betrokken kan maken. We kunnen dus - als Knevel en Van de Brink het veld hebben geruimd  - weer met een gerust hart kijken naar DWDD.

Het boek van Vliegenthart is binnenkort te leen bij de Bushuisbibliotheek.
Zie ook andere recente publikaties over de relatie media en politiek, zoals:
D. Malcolm,  Democracy under attack: how the media distort policy & politics (2012)
L. Bos, Public images of right-wing populist leaders: the role of the media (2012)
Chr. Aalberts, Veel gekwetter, weinig wol: de inzet van sociale media door overheid, politiek en burgers (2011)

Zorg op maat

Ondanks alle efficiency-slagen in ziekenhuizen, kortingen op vergoeding van medicijnen en psychiatrische hulp, rijzen de kosten van onze gezondheidszorg nog steeds de pan uit. In het Kunduz-akkoord staat dat wij volgend jaar een fors hoger eigen risico moeten gaan betalen. De verkiezingsuitslag straks in september zal daar vrees ik niet veel aan veranderen.
Belangrijker nog dan het kostenaspect is dat de zorg zelf onder de maat is. Er wordt steen en been geklaagd over wantoestanden in verpleeghuizen, waar veel te weinig personeel is, om de patienten echte aandacht te geven. De thuiszorg drijft ouderen tot wanhoop, omdat er steeds wisselende personen komen helpen, die maar een klein stukje van de zorg voor hun rekening nemen. Om deze versnippering tegen te gaan, overweegt de overheid nu de terugkeer van de wijkverpleegster.

Beide aspecten komen aan bod in de Franse film Intouchables. Het gaat over de aristocratische Parijzenaar Philippe, die na een ongeluk met paragliden een dwarsleasie heeft opgelopen.. Hij is gelukkig niet afhankelijk van de thuiszorg, want hij is schatrijk en kan dus een privé-verzorger inhuren. Een van de sollicitanten is een Senegalese immigrant, Driss geheten, die net uit de gevangenis is ontslagen en moet solliciteren om zijn uitkering te kunnen behouden. Hij ziet het baantje helemaal niet zitten, maar wordt door Philippe aangenomen, omdat het voor hem een verademing is dat Driss geen medelijden met hem heeft. Inderdaad weigert Driss zijn invalide baas als een kasplantje te zien. Het gevolg is dat Philippe helemaal opfleurt en dat verzorger en patient vrienden worden.
De sociaal-culturele verschillen worden breed uitgemeten. Zo zie je hoe de straatarme Driss in de naargeestige banlieu een kleine flat moet delen met een tante en een stuk of acht neefjes en nichtjes, terwijl hij in het huis van Philippe een hele suite voor zichzelf alleen heeft.
Maar de belangrijkste boodschap van deze film, die trouwens is gebaseerd op een waargebeurd verhaal, is dat je patiënten in hun waarde moet laten, eerlijk tegen ze moet zijn en dat niemand iets opschiet met medelijden.
Iedereen die sociale wetenschappen studeert zou deze film moeten zien. Dus ga kijken! Hij draait geloof ik niet meer, maar is wel op DVD te krijgen.

Het verschil tussen een ambtenaar en een stuk hout

Kabinetten komen en gaan (vooral dat laatste momenteel), maar ambtenaren blijven altijd op hun post. Sinds 1998 heeft geen enkele Nederlandse regeringsploeg de volledige regeerperiode van vier jaar gehaald; tijdens al die maanden van demissionaire kabinetten, verkiezingen en vervolgens ellenlange formatieperikelen hebben ambtenaren ervoor gezorgd dat de BV Nederland 'bleef lopen', dat het land bestuurd werd.
Iemand die daarover mee kan praten is voormalig topambtenaar prof.dr. Roel Bekker, nu hoogleraar bijzondere arbeidsverhoudingen bij de overheid aan de Universiteit Leiden. Tijdens zijn carrière als ambtenaar (1970-2010) heeft hij vijf premiers meegemaakt (Den Uyl, Van Agt, Lubbers, Kok en Balkenende) en 16 ministers terzijde gestaan.

Over zijn ervaringen schreef Bekker een boek, getiteld Marathonlopers rond het Binnenhof (binnenkort beschikbaar in de Bushuisbibliotheek.) Hij beschrijft hierin de carrières van 44 secretarissen-generaal (SG's) en directeuren-generaal (DG's). De SG is de hoogste ambtenaar van een ministerie, de DG zit daar vlak onder. Bekker signaleert een groeiende kloof tussen ambtenaren en politiek. Tot 1990 zat er in het ambtelijk werk nog een groot aandeel politiek: topambtenaren traden als bestuurder naar buiten, hielden toespraken, hakten knopen door etc. Na 1990 werden politiek en ambtenarij in rap tempo twee verschillende werelden: politici werden steeds meer mediagericht en incidentgevoelig, met als gevolg: willekeur, adhoc-besluiten en half werk. De ambtenaar daarentegen is volgens Bekker iemand van lange adem, iemand die in tegenstelling tot veel ministers nog ergens in gelooft, een marathonloper dus.
Bekker vreest  - blijkens een interview in de Volkskrant d.d. 12/4/2012- dat 'de waan van de dag in het bestuur uiteindelijk de politieke legimiteit van het democratisch bestel[zal] aantasten'.
Ander punt dat Bekker aansnijdt is het - in vergelijking met de landen om ons heen - ongekend kleine aantal politieke functionarissen in Nederland. Taken die vroeger tot het beleidsterrein van een staatssecretaris behoorden (vgl. staatssecretaris voor handelsbevordering) , moeten nu veelal door de minister worden gedaan. De minister heeft daar geen tijd voor, waardoor de taak/c.q. de taken niet of half worden uitgevoerd, hetgeen ten koste gaat van de kwaliteit van het bestuur.
Het boek bevat ook sappige details over conflicten tussen ministers en hoge ambtenaren. Zo kon premier Balkende 'wegkomen' met de Catshuisbrand, waarbij een bouwvakker om het leven kwam, door  zijn SG de schuld te geven. En LPF-minister Bomhoff deed er alles aan om zijn DG Volksgezondheid weg te werken. Achtergrond: de medische poot van de LPF, die banden had met de farmaceutische industrie, wilde geen staatsinterventie in de gezondheidszorg.
Tenslotte nog de clou van het ambtenarengrapje, dat de titel van deze post vormt. Ik kan het rustig vertellen, omdat de auteur de grap met veel plezier zelf op de radio vertelde, tijdens een interview in het programma Met het oog op morgen.
Het verschil tussen een ambtenaar en een stuk hout is:  hout werkt.