Herdenken

De Nationale Dodenherdenking op de Dam op 4 mei ligt al weer twee weken achter ons en is dit jaar zonder verward geschreeuw verlopen. Maar herdenken hangt natuurlijk niet aan die ene dag in mei. UvA-wetenschapper Rob van Ginkel heeft aan dit fenomeen een heel boek gewijd, getiteld Rondom de stilte: herdenkingscultuur in Nederland. Het is te leen in de Bushuisbibliotheek (signatuur: 15.70 B 724)

In dit boek bestudeert antropoloog Van Ginkel de dynamiek van de herinnering, een onderwerp dat overigens al langer 'in' is bij historici en sociale wetenschappers (vgl. werk van historicus Madelon de Keizer, sociologe Jolande Withuis en communicatiewetenschapper Frank van Vree).
Van Ginkel is echter  - zoals Anet Bleich in haar recensie in de Volkskrant opmerkte -  de eerste die de verschuivingen in wat hij het 'herdenkingstheater' noemt, systematisch op een rijtje heeft gezet.
Vlak na 1945 domineerde het grote verzetsverhaal, dat niet strookte met de feiten. Immers, slechts weinig Nederlanders hebben daadwerkelijk verzet gepleegd, terwijl de grote massa passief bleef en probeerde de bezettingsjaren heelhuids door te komen. In de jaren zestig en zeventig - met name na verschijning van Pressers boek Ondergang - kwam het accent te liggen op de slachtoffers: joden, later ook roma, sinti, homo's. Jehova's en andere groepen. Anno 2011 spreek Van Ginkel van een 'slachtoffercultus', waarbij voor elke (sub)groep(je) een nieuw monument moet komen.
.
Zelf was ik op 4 mei op vakantie in Italie. Daar doen ze niet aan twee minuten stilte. Daarom heb ik zachtjes in mijzelf Het carillon opgezegd, het mooiste gedicht dat ik ken over Nederland tijdens de bezetting. Het stamt uit 1941 en werd (waarschijnlijk in Leiden) geschreven door dichteres Ida Gerhardt (1905-1997):
Ik zag de mensen in de straten,
hun armoe en hun grauw gezicht
toen streek er over de gelaten
een luisteren, een vleug van licht.

Want boven in de klokketoren
na ’t donker-bronzen urenslaan
ving, over heel de stad te horen,
de beiaardier te spelen aan.

Valerius : - een statig zingen
waarin de zware klok bewoog,
doorstrooid van lichter sprankelingen,
‘Wij slaan het oog tot U omhoog.’

En één tussen de naamloos velen,
gedrongen aan de huizenkant
stond ik te luistr’en naar dit spelen
dat zong van mijn geschonden land.

Dit sprakeloze samenkomen
en Hollands licht over de stad –
Nooit heb ik wat ons werd ontnomen
zo bitter, bitter liefgehad.

Bushuisbibliotheek voorjaar 2011

Het voorjaar is in alle hevigheid losgebarsten: een stralend blauwe lucht, stijgende temperaturen, bomen getooid in pril voorjaarsgroen en mensen die aarzelend of juist zonder reserve de winterkleding van zich afwerpen.
En dan moet het nog Pasen worden!

Tijd in ieder geval om nota te nemen van de aangepaste openingstijden van de Bushuisbibliotheek: van vrijdag 22 april (Goede Vrijdag) tot en met maandag 25 april (2e Paasdag) is de Bushuisbibliotheek gesloten.
Wil je geen boeken lenen, maar alleen studeren, dan kun je toch in het Bushuis terecht, want het Studiecentrum Bushuis is in deze periode wel open.
Vrijdag 22 april: 08.45-18.00 uur
Zaterdag 23 april: 10.00-18.00 uur
Zondag 24 april: 10.00-18.00 uur
Maandag 25 april: 10.00-18.00 uur

Op donderdag 5 mei (Bevrijdingsdag) en vrijdag 6 mei is de Bushuisbibliotheek eveneens gesloten. Ook dan is het Studiecentrum wel geopend, van 08.45 tot 18.00 uur.

Zie ook de ingenieuze openingstijdenpagina van de UB, waar de openingstijden van alle UvA-bibliotheken en studiecentra gecombineerd met een stadsplattegrond zijn weergegeven.

Zonder diploma heb je niets te vertellen

Het is verrassend hoeveel titelcombinaties er zijn met het woord 'democratie'. Als je in Picarta op titelwoorden zoekt met d????democratie resulteert dit bijvoorbeeld in dialoogdemocratie en dramademocratie (naar een gelijknamig boek van socioloog Mark Elchardus uit 2004).  Een verdere rondgang door het alfabet levert een bonte hoeveelheid termen op, sommige ietwat gedateerd, andere heet van de naald: elitedemocratie, fragmentatiedemocratie, gedoog- en glasvezeldemocratie*, Hamburgerdemocratie**, internetdemocratie, jojo- en jukeboxdemocratie, kennisdemocratie (R.J. in 't Veld), karteldemocratie, mediademocratie, participatie- en polderdemocratie, radendemocratie, televisiedemocratie, volks- en vakbondsdemocratie, waaierdemocratie (bedacht door PvdA politicus Ed van Thijn) en - last but not least - de zakjapannerdemocratie***!

Aan al deze termen kan weer een nieuwe worden toegevoegd: diplomademocratie. Eind vorig jaar verscheen een boek met deze titel van de hand van Mark Bovens, hoogleraar bestuurskunde aan de Universiteit Utrecht en Anchrit Wille, ooit student aan de UvA, nu docent/onderzoeker aan de Universiteit Leiden.De auteurs schetsen hierin een gespleten Nederlandse samenleving. Niet afkomst, geloof of inkomen zijn de oorzaak van die steeds groeiende tweedeling: het is opleiding.
Aan de ene kant bevinden zich de maatschappelijke elite, de hoogopgeleide Nederlanders, die zelf ook hoogopgeleide ouders hadden en hun kinderen koste wat kost ver houden van 'zwakke' en 'zwarte' scholen. Aan de andere kant de laag opgeleide Nederlanders, inclusief veel allochtonen, die niet verder komen dan vmbo.
Boven en Wille laten ook zien wat dit betekent voor de democratie: de opleidingselite deelt de lakens uit. De Nederlandse politieke, bestuurlijke en economische top bestaat volledig uit mensen met een academische opleiding. Funest is, zoals Marcel Hulspas terecht opmerkt in Dagblad De Pers d.d. 10-1-2011,  dat de zelfvoldane kliek van hoger opgeleiden neerkijkt op 'gewone', laagopgeleide Nederlanders, en de klachten van deze mensen over criminaliteit, stedelijk verval etc niet serieus neemt. Gevolg is dat de laagopgeleiden (samen een derde van het Nederlands electoraat) massaal stemden voor nieuw rechts (VVD, PVV). Ook de hoogopgeleiden hebben hun 'eigen' partijen: nl. Groen Links en D66.
De brede midden partijen, PvdA en CDA komen hierdoor in toenemende mate met lege handen te staan. Lange tijd werd in PvdA en SP-kringen gehoopt dat de laagopgeleiden door de economische crisis tot links zouden terugkeren. Maar dat blijkt niet zo te zijn: laagopgeleiden willen gehoord worden, zelfs als hen dat geld kost.
Een boeiend boek, Diplomademocratie,  en te leen in de Bushuisbibliotheek (op de plank onder nummer 89.32 297)

* over technologie en de toekomst van de PvdA in Socialisme en Democratie 1994.
** P.de Krom, Over rode kippen en Hamburgerdemocratie. VVD, 2006.
*** Zakjapannerdemocratie en de gekte van de dag: raadsleden over de kwaliteit van de raad. M.Sitniakowsky in NG-Magazine, 1997.

Een pakkende verkiezingsstunt

Veel mensen weten niet waar zij a.s. woensdag 2 maart voor gaan stemmen. Op grond van een recent gehouden quiz  stelt RTL Nieuws dat 41% van de deelnemers al direkt bij de eerste vraag (Wat doen de Provinciale Staten?) de mist in gaat. Als er al gestemd gaat worden, dan laat men zich leiden door de landelijke politiek, iets waar de politieke partijen zelf ook aan meewerken door de provinciale politiek buiten beeld te laten, het belang van de uitslag voor de huidige regeringscoalitie te benadrukken en landelijk bekende politici te laten opdraven bij debatten.
Onder jongeren schijnt het percentage 'onwetenden' nog hoger te zijn. Een onderzoek onder 1300 jongeren door TopX, het jongerenpanel van Een Vandaag, en Coolpolitics wees uit, dat 56% van de jongeren 'geen idee' heeft waar de Provinciale Staten zich mee bezighouden.
Dat de Nederlandse bevolking en speciaal het jongere segment daarvan zich weinig betrokken voelt bij deze verkiezingen is natuurlijk ook bij de campagnemedewerkers bekend. Opvallend is dan ook het aantal ludieke filmpjes, acties, stunts, die de bedoeling hebben het stoffige imago van de (provinciale) politiek weg te poetsen.

Veel aandacht kreeg een nogal knullig, door sommigen als soft-erotisch omschreven, filmpje op YouTube afkomstig uit de koker van de Limburgse CDA-gedeputeerde Ger Driessen, waarbij een dame haar bil toont met daarop een CDA-sticker geplakt.

Verder hoorde ik vorige week op de radio dat zowel de Jonge Socialisten als de JOVD, jongerenorganisatie van de VVD, condooms met teksten uitdelen om kiezers binnen te halen. De tekst op de condooms luidt bij de Jonge Socialisten "Keihard de sociaalste", bij de JOVD: "Voel de liberaal in je".

Tja, ik vrees toch echt, dat deze acties niet gaan helpen!
Geef mij dan toch maar de basic-informatie die de SP de kiezer wil meegeven.
Een duidelijke, ondubbelzinnige  boodschap met figuurtjes en pictogrammen waarbij men zich volgens mij heeft laten inspireren door grafisch ontwerper Gerd Arntz (1900-1988), die o.a. in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw het Statistisch Zakboek van symbolen voorzag. Over deze Arntz is onlangs een boek verschenen onder redaktie van E. Annink en M. Bruinsma: Gerd Arntz - Graphic Designer. (ISBN 9789064507632), maar dat terzijde.

Wie meer wil weten over de rol van verkiezingsspotjes op televisie, radio, internet etc kan bijvoorbeeld terecht bij: The SAGE handbook of political advertising, ed. by Lynda Lee Kaid & Christina Holtz-Bacha uit 2006. Het bevat artikelen over 'political advertising' in landen over de hele wereld, besteedt ook aandacht aan methodes om dit fenomeen te bestuderen en geeft uitgebreide verwijzingen naar andere literatuur over dit onderwerp.
Het boek is te leen bij de Bushuisbibliotheek (signatuur: 313: 89.56 405).

Revolutie?

Op 14 juli 1789 schreef de Franse koning Lodewijk XVI tegen de avond in zijn dagboek: 'Quatorze Juillet: rien', wat zoveel wil zeggen als: '14 juli: niks te melden.' Toch was er die dag wel degelijk iets voorgevallen, alleen wist de koning dat nog niet. Op zoek naar buskruit voor eerder buitgemaakte musketten, had een menigte protesterende Parijzenaars de gevangenis annex munitiedepot Bastille bestormd. Daarbij waren de acht gevangenen die er opgesloten zaten (waaronder naar verluidt: 4 valsemunters en 1 seksuele delinquent) bevrijd en waren enkele bewakers, inclusief de commandant van het fort, ene markies De Launay, een kopje kleiner gemaakt.
`s Nachts wekten de raadsheren van koning Lodewijk hun vorst om hem het slechte nieuws mee te delen.  ´Het is een revolte!´riep de koning uit. 'Nee majesteit', was het antwoord  ´Het is een revolutie´.
Ik hoorde deze anecdote zondag 13 februari in het VPRO-radioprogramma OVT. Aanleiding was natuurlijk de recente gebeurtenissen in Egypte, waar demonstrerende Egyptenaren in verzet verenigd op het Tahrirplein, president Mubarrak tot aftreden dwongen en democratie eisten. Inmiddels is de revolutie naar naburige landen overgeslagen en mort ook het volk in Marokko en vooral Lybie. In Egypte is Mubarrak is vertrokken, maar democratie is nog ver weg. De vraag is dan ook of je hier wel van een echte omwenteling, een revolutie kunt spreken.
Want wat betekent die term revolutie? Ook in 1789 was daar al gesteggel over, als je bovenstaande anecdote mag geloven.
Wanneer je als (aankomend) politicoloog een bepaalde term wilt checken, kun je natuurlijk op Wikipedia kijken. Wil je echter zeker zijn van het wetenschappelijk gehalte van de gevonden informatie, kijk dan ook in de International Encyclopedia of  the Social & Behavioral Sciences (IESBS), die via de Digitale Bibliotheek voor studenten en medewerkers van de UvA toegankelijk is.

Je kunt deze database vinden door bijvoorbeeld in het database-zoekvak te zoeken op soort en de optie Encyclopedieen te selecteren.

In de IESBS vind je via Subject Classification snel allerlei belangrijke artikelen over (definities van en theorievorming rond) revolutie(s), compleet met gerelateerde artikelen en literatuurverwijzingen. Zie bijvoorbeeld het artikel van R.Aya, getiteld Theories of revolutions (p.13314-13317).

Politici met een zachte g

Nu Jolande Sap Femke Halsema heeft opgevolgd als fractievoorzitter van Groen Links, worden er al drie partijen geleid door een politicus afkomstig uit het zuiden: behalve Sap zijn dat de SP met Emile Roemer en de PVV met Geert Wilders. Het CDA heeft met Sybrand van Haersma Buma weliswaar geen fractievoorzitter met een zachte g, maar doet toch verder leuk mee met twee Limburgse ministers, nl. Maxime Verhagen (Economische Zaken) en Gerd Leers (Migratie en Asiel). Het was eind vorig jaar voor een redacteur van  NRC Handelsblad aanleiding om te schrijven over de 'informele macht van de zachte g in de Tweede Kamer.'
Toch zijn de zuiderlingen in absolute aantallen nog steeds ondervertegenwoordigd in de Kamer. Van de 150 tweede Kamerleden zijn er 13 in Limburg geboren en 11 in Noord-Brabant. Dat is 16% van het totaal. En dat terwijl 21% van onze bevolking in die twee provincies woont....
De meest 'zuidelijke' fractie in de Kamer is die van de SP: 6 van de 15 leden zijn geboren in Limburg of Brabant. Daarna komt de PVV met 6 van de 24.
Ondanks haar zuidelijk imago komt het CDA op de laatste plaats: slechts 4 van de 21 fractieleden zijn afkomstig uit het zuiden. *

Wie geinteresseerd is in de geografische en/of sociale herkomst van de leden van het Nederlandse parlement kan terecht bij een Leids proefschrift uit 1983:
J.Th.J. van den BERG, De toegang tot het Binnenhof: de maatschapelijke herkomst van de Tweede-Kamerleden tussen 1849 en 1970.
Beschikbaar in de Bushuisbibliotheek onder nummer 89.51 116.

In 2004 publiceerde dezelfde auteur samen met B.H. van den Braak een vervolg, getiteld:
Kamerleden als passanten in de Haagse politiek: de maatschappelijke herkomst van Tweede Kamerleden 1970-2004.
In: C.C. van Baalen e.a.(red.), Het democratische ideaal. Jaarboek Parlementaire geschiedenis 2004.

Behalve de geografische en/of sociale herkomst kun je ook andere aspecten onderzoeken met betrekking tot parlementsleden c.q. politici. Zo is ook in het buitenland veelvuldig onderzoek gedaan naar de vraag hoe vrouwen vertegenwoordigd zijn, of hoe het zit met de politieke representatie van homoseksuelen en lesbiennes.
Dit laatste was het uitgangspunt voor  het boek Out and running: gay and lesbian candidates, elections and policy representation van D.P. Haider-Markel (2010).
Ook dit staat op de plank in de Bushuisbibliotheek (signatuur 89.57 310)

* Cijfers afkomstig uit artikel Freek Staps, NRC Hnadelsblad d.d. 24-12-2010.

Nuttige tips voor de blokkende student

Voor wie in deze roostervrije periode hard aan het blokken is voor de eerste tentamens van het nieuwe jaar: sommige studiecentra hanteren in de maand januari ruimere openingstijden, ook in het weekend.
Zie het handige totaaloverzicht op http://www.uba.uva.nl/bibliotheeklocaties/overzicht.cfm

De Bushuisbibliotheek is na de feestdagen ook weer open, weliswaar niet in het weekend, maar wel van maandag tot en met vrijdag van 9.00 tot 18.00 uur.

Tenslotte heb ik voor studenten politicologie die tussen het blokken door even wat afleiding zoeken een grapje dat een collega  van mij op Twitter tegenkwam. Het is getiteld Politics explained en geeft een kernachtige verklaring van alle ismen die je maar kunt bedenken:
http://www.stumbleupon.com/su/1BsMEM/www.sjgames.com/illuminati/politics.html